Choć powstawały w tajemnicy, to porwały miliony, budziły sumienia, burząc komunistyczną ideologię. Akt Jasnogórskich Ślubów Narodu to jedno z najważniejszych duchowych wydarzeń w dziejach Polski. Jan Paweł II zwracał uwagę, że Śluby Jasnogórskie nie są „zabytkiem przeszłości”, ale „warunkiem przyszłości” i nazwał je „polską kartą praw człowieka”. Obchody 70. rocznicy ich powstania i złożenia przez rzesze wiernych zgromadzonych 26 sierpnia 1956 r. na Jasnej Górze stają się dziś szczególnym zaproszeniem, by na nowo odczytać i przyjąć ich istotę.
W tajemnicy…
Rok 1956. Trwa komunistyczna noc. Totalitaryzm dąży do zniszczenia wiary w ludzkich duszach i zastąpienia jej materialistycznym światopoglądem.
Poznań. Czerwiec. Dochodzi do robotniczych protestów. Władze komunistyczne do ich stłumienia użyły wojska. W konsekwencji śmierć poniosło co najmniej 79 osób, rannych było ponad 600. Po krwawej pacyfikacji w przemówieniu radiowym premier Józef Cyrankiewicz stwierdził: „ Każdy prowokator czy szaleniec, który odważy się podnieść rękę przeciw władzy ludowej, niech będzie pewien, że mu tę rękę władza odrąbie w interesie klasy robotniczej, w interesie chłopstwa pracującego i inteligencji…”.
Klasztor w Komańczy. Trzecie z kolei, i jak się okazało ostatnie, miejsce internowania najważniejszego polskiego duchownego.
Jasna Góra. Trwa nieustanna modlitwa za uwięzionego Prymasa Polski przedłużana po Apelu Jasnogórskim do późnych godzin nocnych. Maria Okońska, współpracowniczka księdza Prymasa i założycielka obecnego Instytutu Prymasa Wyszyńskiego, za zgodą przeora o. Jerzego Tomzińskiego spędza na Jasnej Górze 15 miesięcy jako dobrowolny „jasnogórski więzień” w intencji uwolnienia kard. Wyszyńskiego. Okońska staje się kluczowym łącznikiem między więźniem a Jasną Górą i Kościołem. W styczniu 1956r. władze cofnęły przepustki do Komańczy. Ówczesna Komańcza leżała w strefie przygranicznej. O. Tomziński i współpracowniczki Prymasa (tzw. Ósemki – obecny Instytut Prymasa Wyszyńskiego) podejmują ryzykowną decyzję przedostania się do Prymasa przez górską „zieloną granicę”. Udaje się.
Lwów, trzysta lat wcześniej. Przed obrazem Matki Bożej Łaskawej w katedrze we Lwowie zabrzmiało po trzykroć „Regina Poloniae ora pro nobis” i zostało z zapałem przyjęte przez zgromadzony lud na czele z królem Janem Kazimierzem. Władca złożył ślubowanie i obrał Matkę Chrystusa za Królową Królestwa Polskiego. Przyrzekał wprowadzić w kraju sprawiedliwość społeczną i ulżyć losowi chłopów pańszczyźnianych.
Komańcza, trzysta lat później. Rok trzechsetlecia Ślubów Lwowskich. Uwięziony Prymas pisze jak niegdyś. św. Paweł swoje listy, odnowiony tekst Ślubów, już nie królewskich, ale narodowych.
„Niech przeczyta kucharz jasnogórski”
Rękopis tekstu, który wyszedł spod pióra Prymasa Wyszyńskiego w ciągu jednej nocy 16 maja, został przepisany na maszynie i 22 maja przewieziony przez Janinę Michalską do Częstochowy. Tekstu musiała się nauczyć na pamięć. W liście skierowanym do przełożonego generalnego Zakonu Paulinów o. Alojzego Wrzalika Prymas wyraził życzenie, by tekst Ślubów został odczytany na Jasnej Górze 26 sierpnia w uroczystość Matki Bożej Częstochowskiej: „Jeżeli biskup Klepacz nie będzie mógł przeczytać, niech to zrobi inny biskup. (…) a jeżeli nikt z kapłanów nie będzie mógł, niech go przeczyta kucharz jasnogórski, byleby tylko Matka Boża ten tekst usłyszała”. W rozpowszechnianie tekstów Ślubów, przepisywanych także potajemnie, zaangażowani byli świeccy.
Rozpoczęły się przygotowania do 26 sierpnia, te duchowe i materialne. Do Częstochowy zwieziono 160 ton chleba, 47 ton wędlin, 3 tony masła, ćwierć miliona litrów napojów chłodzących, nawet Milicja Obywatelska rzetelnie służyła pielgrzymom. Jak podaje „Jednodniówka”, czyli relacja opracowana przez Marię Wantowską powstała bezpośrednio po 26 sierpnia 1956r., Jasna Góra przeżyła „nowe oblężenie”. W nocy 25 sierpnia „nie zamknięto klasztoru na noc. Wszędzie pełno było pielgrzymów. Oblegli wszystkie konfesjonały. Cała Jasna Góra stała się jednym wielkim konfesjonałem”.
Społeczne wyznanie wiary
Wobec pół miliona zgromadzonych wiernych Rotę odczytał bp Michał Klepacz pełniący obowiązki przewodniczącego Episkopatu Polski. Na fotelu przeznaczonym dla Prymasa Polski leżały biało-czerwone kwiaty. Kard. Wyszyński składał Śluby w miejscu swojego odosobnienia w Komańczy w łączności z Jasną Górą, o 10 minut wcześniej. W tekście Ślubów zawarte są m.in. wezwania do obrony budzącego się życia, nierozerwalności małżeństwa, troski o serca i umysły dzieci, miłość, sprawiedliwość, zgodę, pokój, walkę z przemocą, troski o głodnych, bezdomnych, płaczących. Wśród wyliczanych wad narodu są: lenistwo, lekkomyślność, marnotrawstwo, pijaństwo i rozwiązłość. Prymas Wyszyński powiązał historię z teraźniejszością, dzięki Jasnogórskim Ślubom Narodu z historycznego aktu Jana Kazimierza z 1 kwietnia 1656 roku uczynił żywy dokument wiary i maryjnego kultu w narodzie.
26 sierpnia 1990. Castel Gandolfo. Trzy miesiące po pierwszych po 1945 r. w pełni wolnych wyborach w Polsce, Jan Paweł II wskazał na Jasnogórskie Śluby jako warunek dojrzałości społecznej i naszego miejsca w Europie. Papież apelował wówczas by „stale na nowo ponawiać rachunek sumienia z tych wszystkich zobowiązań, które w nich się zawierają” uzasadniając, że „są one podstawowe, dotyczą życia Narodu, budują się na prawie Bożym, które jest zarazem prawem wpisanym w ludzkie sumienie. Prawo to odczytują zarówno wierzący, jak też i niewierzący. Nie co innego też, tylko to moralne prawo, winno stanowić rzetelną podstawę ustroju państwa i życia społeczeństwa. Poszanowanie wolności ludzkich sumień to nie co innego jak poszanowanie tego prawa, bez którego sumienia są chore i społeczeństwo nie może być zdrowe”.
Przypomniał, że „Ślubowanie Jasnogórskie mieści w sobie także, rzec można „polską kartę praw człowieka". Jako pierwsze uwydatnia prawo człowieka do życia od pierwszej chwili jego zaistnienia prawość i prawdę sumień”.
Jan Paweł II zaliczał Jasnogórskie Śluby Narodu do tych inspiracji społecznych, do których trzeba nam stale powracać.
Mirosława Szymusik
