Zmarł prof. Andrzej Koss, zasłużony dydaktyk Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, wybitny konserwator dzieł sztuki, założyciel i dyrektor Dyrektora Międzyuczelnianego Instytutu Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki. Profesor Koss poprzez liczne prace konserwatorskie wpisał się mocno w historię Jasnej Góry. Odszedł do Pana 10 grudnia 2025 r. w wieku 79 lat.
Prof. Andrzej Koss był absolwentem częstochowskiego Liceum Plastycznego, na stałe jako wykładowca, prodziekan i dziekan Wydziału związany był z Akademią Sztuk Pięknych w Warszawie. W latach 1990-1993 był prodziekanem, a w latach 1993-1999 dziekanem Wydział Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki. Od 1999 roku aż do teraz pełnił funkcję Dyrektora Międzyuczelnianego Instytutu Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki, którego był również założycielem.
Jego wielki dorobek konserwatorski odnaleźć można w najważniejszych zabytkach zarówno w Polsce, jak i poza granicami. Za dokonania na rzecz kultury polskiej uhonorowany został m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
Profesor Koss poprzez liczne prace konserwatorskie wpisał się mocno w historię Jasnej Góry. Przez wiele lat współpracował z o. Janem Golonką, Kuratorem Zbiorów Sztuki Wotywnej Jasnej Góry.
Pod kierunkiem prof. Kossa realizowano m.in. prace nad elewacją kruchty wejściowej do Bazyliki, kaplicy Denhoffów, rekonstrukcję rzeźb, które obecnie znajdują się na zewnątrz wejścia głównego przed bramą Lubomirskich. Prowadził również prace przy poszczególnych bramach Sanktuarium.
Z wykorzystaniem najnowszej techniki, w tym mobilnego laboratorium rentgenowskiego dokonywany był także przegląd konserwatorski Obrazu Matki Bożej. Wykonany rentgen i skan z cyfrowym zapisem danych, pozwalał na poszerzenie wiedzy o stanie zachowania Wizerunku. Zastosowanie nowych technik badawczych nadzorował właśnie prof. Andrzej Kos w ramach działalności Międzyuczelnianego Instytutu Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki. Jak sam wyjaśniał przy okazji jednej z konserwacji Obrazu to mobilne zaplecze laboratoryjne „to są urządzenia z przedsionka kosmosu”. Rentgenogram mobilny umożliwia rejestrację w nowym cyfrowym wymiarze struktury obrazu, a to pozwoli na zebranie dodatkowych informacji o stanie zachowania dzieła, składzie np. pigmentu czy nawarstwień. Podkreślał, że chociaż Ikona Jasnogórska ma doskonałe zabezpieczenie w postaci kasety klimatycznej, to „nie jesteśmy w stanie tak opanować mikroklimatu dla tego obiektu, by był on zachowany wiecznie”. Tego typu badania, analizy i interpretacje wykonuje się tylko na najcenniejszych dziełach, a do takich zalicza się Obraz Matki Bożej.
Na Jasnej Górze znajduje się także tablica wotywna „Solidarności" autorstwa prof. Andrzeja Kossa.
W 2022 r. został włączony w szeregi Rycerstwa Orderu Jasnogórskiej Bogarodzicy.
Mirosława Szymusik
