Zdaniem zakonników jego życie odzwierciedla „paradoks świętości”. Św. Paweł Pierwszy Pustelnik był tym, kim był, głównie przez to, czego w nim nie było, z czego miał odwagę zrezygnować. To jego świadectwo życia sam na sam z Bogiem, kiedy nie pozwolił, by świat go pochłonął, ale modlitwą ten świat uzdrawiał, stało się potężną inspiracją dla rzeszy chrześcijan i dziś jest dla jego duchowych synów - paulinów. W wigilię uroczystości swego Patrona jasnogórscy zakonnicy przeżywają dziś dzień skupienia i postu. To czas duchowego przygotowania do jutrzejszego święta i ponowienia zakonnych obietnic wobec Boga. 15 stycznia paulini obchodzą swoje święto patronalne.
Zakon św. Pawła Pierwszego Pustelnika znany powszechnie jako Zakon Paulinów wyrósł z ducha pustyni egipskiej. Choć ukonstytuował się w XIII w. z pustelników żyjących na ziemi węgierskiej, to mnisi na swego duchowego ojca i opiekuna wybrali właśnie żyjącego na przełomie III i IV w. Pawła z Teb. Św. Paweł spędził na pustyni ponad 90 lat, gdzie najpierw znalazł się z powodu prześladowań chrześcijan, a potem pustelnicze życie przyjął jako swoje powołanie. Pozostał na odludziu, świadomie wybierając życie „sam na sam z Bogiem”, modląc się i pokutując za świat.
Dziś paulini posyłani są w różne miejsca, posługują na 4 kontynentach w 17 krajach.
15 stycznia paulini obchodzą swoje święto patronalne. Wspominają św. Pawła Pustelnika, który jest patriarchą Zakonu i od którego pochodzi nazwa wspólnoty Zakon św. Pawła Pierwszego Pustelnika (OSPPE). Obecnie zakon liczy prawie pół tysiąca mnichów.
Do żywota Pawła Pustelnika nawiązuje herb Zakonu Paulinów. Są w nim: kruk z bochenkiem chleba, co było codziennym pożywieniem świętego, palma daktylowa, z której liści wytwarzał odzienie i dwa lwy, które wykopały mu grób. Herb można zobaczyć w wielu miejscach Jasnej Góry.
O. Marcin Ciechanowski, podprzeor Jasnej Góry przyznaje, że jest mu szczególnie bliska „ikona niemalowana” świętego pustelnika, czyli nakreślona słowem przez św. Hieronima. Jak zaznacza zakonnik życie św. Pawła to historia „po ludzku patrząc, wyrzutka społeczeństwa, który właśnie w odrzuceniu znalazł sens życia, gdyż daleko od ludzi zaczął być blisko Boga.
O. Tadeusz Iwaszczyszyn, przywołując postać św. Pawła przypomniał, że ten pochodzący z zamożnej tebańskiej rodziny młodzieniec, odszedł na pustkowie, gdy w czasie prześladowań chrześcijan w III w., groziło mu zadenuncjowanie przez chciwego szwagra. Prześladowanie trwało krótko, ale Paweł tak zasmakował w ciszy pustyni, odnajdując w niej Boga, że postanowił tam pozostać na zawsze. O. Tadeusz podkreślił, że od Patrona Zakonu uczy się prawdy, że w każdym ludzkim życiu, w najbardziej prozaicznej, a czasem trudnej codzienności, Bóg chce objawić swoją obecność i działanie, by w codzienności nie lekceważyć Bożej łaski. - Jezus jest obecny w moim życiu, ale nie w takim, jaki ja sobie wyobraziłem, ale w takim, jaki ono jest. I myślę, że św. Paweł to odkrył i dlatego jest święty. Odkrył Boga w swojej codzienności, takiej jaka ona była, może i trudna, samotna, niezaplanowana, a jednak tam spotkał Boga i tę nadzieję, że Bóg jest – podkreśla paulin.
Paulini dla podkreślenia wagi uroczystości swego Patrona w jej przeddzień, czyli w wigilię, podejmują post ścisły i przeżywają tzw. dzień skupienia. O. Arseniusz Jurak przypomina, że taki post nie tylko ilościowy, ale i jakościowy (także bez produktów nabiałowych jak mleko, ser czy jajka) określają paulińskie konstytucje. W ramach dnia skupienia konferencje głosi paulin z Leśniowa o. Mateusz Walczak. W zakonnej kaplicy za klauzurą zakonnicy spotkali się na pierwszej konferencji i jutrzni o godz. 6.05 (by mogli zdążyć intradziści, czyli zakonnicy, którzy wygrywają intradę na odsłonięcie Cudownego Obrazu Matki Bożej).
O. Arseniusz także przyznaje, że św. Paweł Pustelnik jest dla niego przykładem radykalnego życia ewangelicznego. Sam wybrał zakonne imię „z ducha pustyni”, bo od Arseniusza Wielkiego. Był to rzymski arystokrata, który po prostu zostawił wszystko i pojechał do Egiptu, a tam udał się do Sketis, do najdalszej osady pustelników. Żył 95 lat, z tego przez 55 walczył o swoje milczenie. Arseniusz Wielki jest autorem czterdziestu czterech maksym i przypowieści moralnych, m.in. powiedzenia: "Często żałowałem tego, co powiedziałem, lecz nigdy, że powstrzymałem języka od mówienia". - I kiedy święty Arseniusz pytał Boga, jak mam się zbawić, to Pan Bóg użył takich trzech słów, „uciekaj”, „milcz” i „trwaj w pokoju serca”. Więc ważne jest też chyba w życiu, żeby uciec od różnych spraw, które nas przytłaczają, które utrudniają nasze odkrycie na nowo Pana Boga - opowiada paulin.
Nawiązując do dnia postu w zakonie, o. Arseniusz mówi, że głód fizyczny przypomina, że Bogiem nie można się zaspokoić do syta, chociaż Pismo Święte nam mówi, że jeżeli przychodzimy do Jezusa, to będziemy jednak zaspokojeni, że Chrystus jest naszym źródłem zaspokojenia wszelkich naszych pragnień i potrzeb, ale jest to źródło nieustanne. - Nie można go sobie zapakować w plecak i wrócić gdzieś za rok czy dwa, ale trzeba przy Nim trwać nieustannie. Tak jak też mówi psalm pierwszy o tym zielonym drzewie, które ma korzenie, nieustannie zapuszczone, zakotwiczone w źródle, którym dla nas jest Jezus Chrystus – wyjaśnia zakonnik.
Posługa w konfesjonale stanowi od wieków jedno z głównych zadań apostolskich paulinów, zwłaszcza w sanktuariach maryjnych. Od początku, oprócz kultu Krzyża Świętego, Zakon wyróżniał się szczególnym nabożeństwem do Matki Bożej. Szczególnym ich zadaniem jest też głoszenie słowa Bożego, szerzą również Świętych Aniołów.
Paulini znani są przede wszystkim z duszpasterstwa prowadzonego na Jasnej Górze, gdzie przybyli w 1382 r. i gdzie opiekują się Cudownym Obrazem Matki Bożej. Tylko w 2025 r. przyjęli tu ok. 4,2 mln pielgrzymów z Polski i świata.
Przez 9 dni odprawiane było specjalne nabożeństwo ku czci św. Pawła Pierwszego Pustelnika nazywane popularnie „Pawełkami”. Dziś ostatnie takie nabożeństwo nowennowe.
Jutro ( 15 stycznia) święto patronalne paulinów, zakonnicy zapraszają do wspólnej modlitwy. O godz. 11.00 zgromadzą się w Kaplicy Matki Bożej na wspólnotowej Mszy św. celebrowanej pod przewodnictwem Generała Zakonu o. Arnolda Chrapkowskiego. Ponowią zakonne śluby czystości, ubóstwa i posłuszeństwa.
Mirosława Szymusik
