Na Jasnej Górze odbyła się prezentacja książki: „Paweł - pierwszy z pustelników. Święty Paweł z Teb w sztuce Zachodu do końca epoki nowożytnej”. To album o ikonografii św. Pawła Pierwszego Pustelnika, patriarchy Zakonu Paulinów. Autorką tego opracowania jest dr hab. Dobrosława Horzela, historyk sztuki, pracownik Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.
To książka o charakterze popularno – naukowym, która powstawała przez blisko trzy lata. Inicjatorem powstania publikacji był Generał Zakonu Paulinów o. Arnold Chrapkowski, który podkreślił, że sama idea tego dzieła zrodziła się kilkanaście lat temu i zawsze odżywała przy okazji „Pawełek”.
- Znamy te przedstawienia podstawowe Pawła z Teb, chociażby z przekazu św. Hieronima, czy czasami takie, które gdzieś przypadkowo spotykamy. Z punktu widzenia nas ojców Paulinów, św. Paweł Pustelnik jest naszym patronem, więc jest osobą bardzo dobrze nam znaną, ale tak naprawdę w historii sztuki światowej nie było takiej gruntownej książki na temat ikonografii św. Pawła Pustelnika. Zależało mi, by powstał album, który poprzez ikonografię św. Pawła, powie nam też coś więcej jeszcze o jego kulcie, geografia tego kultu jest bardzo ważna – podkreślił o. Chrapkowski. Generał dodał, że kiedy przeglądamy album, widzimy rzeczy, które nas czasami zadziwiają, i pokazują, że ten Święty z III wieku, nadal żyje nie tylko w duchowości. – Święty Paweł żyje w pobożności naszego zakonu i tych wspólnot, które prowadzimy, ale żyje także poprzez te obrazy, poprzez doświadczenie wzrokowe, sztukę, żyje w danym człowieku. Ta ikonografia ma przekład duchowy, ale też bardzo ważne oddziaływanie artystyczne, pokazuje popularność tego świętego – podkreślił Generał Zakonu.
Książka ma charakter monografii popularno-naukowej, która może zainteresować nie tylko historyków sztuki. Wielkim walorem książki jest staranna i bogata szata graficzna.
Ojciec Grzegorz Prus, historyk Zakonu Paulinów, dyrektor Jasnogórskiego Instytutu Maryjnego, pod którego auspicjami zrealizowany został projekt podkreślił, że książka, jest efektem projektu naukowego, badawczego, ale taka monografia, na ten temat i na takim poziomie pojawiła się po raz pierwszy.
- Dowiemy się z niej o wielu szczegółach m.in. o najstarszych przedstawieniach Pawła, sprzed okresu paulińskiego - z VIII wieku - z wysp Brytyjskich – Irlandii, Anglii. Gdzie motyw Pawła pojawiał się na krzyżach celtyckich, również takie motywy pojawiają się na wielu sakraliach włoskich czy francuskich – mówi historyk.
Sama autorka Dobrosława Horzela podkreśliła, że książka wymagała dość gruntownych badań, jej popularność miała polegać na tym, żeby przystępnym językiem opowiedzieć o sprawach, które wcale nie są tak dobrze znane i to nie tylko szerokiej publiczności, ale także badaczom sztuki.
- Przy okazji tych badań natknęłam się na wspaniały starodruk z 1511 roku, który w ogóle nie był odnotowany w literaturze, po raz pierwszy został opublikowany w tej książce. Wręcz mówiono, że z tego wspaniałego paulińskiego starodruku wydanego w Wenecji zachowały się dwa egzemplarze, jeden w Rzymie, drugi w Budapeszcie, okazuje się, że mamy trzeci tutaj na Jasnej Górze, bardzo ważna, bardzo cenna książka i tak poza świętym Pawłem Pustelnikiem, to jakby te starodruki okazały się bardzo interesujące – powiedziała Horzela.
Autorka zwróciła uwagę, że w monografii, znajduje się wiele wątków, które mogą być początkiem dalszych, głębszych badań już naprawdę dla specjalistów. Podkreśliła, że z tej publikacji wyłania się wielowątkowy wizerunek świętego Pawła z Teb.
- Dla mnie jako mieszkanki Krakowa, dużego miasta, to jest wizerunek takiego świętego, który był właśnie w XIV-XV wieku prezentowany jako jeden z potencjalnych wzorów dla mieszczan. To jest ciekawe, w Italii promowano tego Świętego i pierwszych świętych pustelników jako wzór do naśladowania przez mieszczan Florencji, Sieny, miast w ówczesnym rozumieniu przeludnionych, prowadzących niezwykle dynamiczne życie, które było uciążliwe, co wywoływało taką chęć odcięcia się. No i wydaje mi się, że dosyć paradoksalne, właśnie ci pierwsi pustelnicy, w tym Paweł Pustelnik, mogliby być wzorem, pokazującym to, że swoją pustelnię można mieć wszędzie. Nawet w jedynym kąciku naszego małego mieszkania, który do nas należy. I może warto o tym pamiętać – podkreśliła autorka książki pt: „Paweł - pierwszy z pustelników. Święty Paweł z Teb w sztuce Zachodu do końca epoki nowożytnej”.
Anna Przewoźnik
