„Służył Bogu, Jasnogórskiej Maryi i Ojczyźnie”. Msza św. pogrzebowa o. Jana Golonki odprawiona została dziś na Jasnej Górze. Paulin był wieloletnim kustoszem Jasnogórskich Zbiorów Sztuki Wotywnej, członkiem Komisji Konserwatorskiej Cudownego Obrazu Matki Bożej, a także kapelanem Wojska Polskiego i Kombatantów. Zmarł w wieku 90 lat, w 72 roku życia zakonnego i w 64 roku kapłaństwa.
Mszy św. w jasnogórskiej Bazylice przewodniczył biskup Wiesław Lechowicz. Biskup Polowy Wojska Polskiego zwrócił uwagę, że dla zmarłego słowo „służba” miało szczególne znaczenie: „Służył Bogu, Matce Najświętszej, Ojczyźnie i bliźnim”.
- W Jasnogórskim Wizerunku dostrzegał Serce Maryi. Jej prawa dłoń wskazująca na Jezusa przechodzi przez Jej Matczyne Serce. Na Obrazie Jasnogórskim, tego serca nie widać, ale jakby przyszło Je namalować można by było użyć dwóch kolorów: białego i czerwonego. Biały jest symbolem czystości i piękna. Z kolei kolor czerwony to symbol miłości – mówił bp Lechowicz.
Zwrócił uwagę, że spoglądając na życie zmarłego można dojść do wniosku, że jego serce miało wiele wspólnego z sercem Matki Bożej. - Było białe, bo wypełnione wrażliwością na piękno, dlatego studiował historię sztuki, troszczył się o zbiory klasztoru i Jasnogórskiego Muzeum, nadzorował prace konserwatorskie, konsultował liczne realizacje artystyczne i budowlano-architektoniczne. Nade wszystko był jednak wrażliwy na piękno Maryi i Jej życia - podkreślał. Dodał, że piękno Maryi przyciągało śp. o. Jana i kształtowało całe jego życie, dlatego można go nazwać człowiekiem maryjnym. Przypomniał, że Paulin wielokrotnie mówił, że człowiek jest wart, ile jest w stanie dać innym, a także, że siła człowieka tkwi w obdarowaniu innych. – Był także kapelanem wojskowym, aby służyć nie tylko Ojczyźnie niebiańskiej, ale i ziemskiej. Mundur bowiem, podobnie jak i habit był dla niego znakiem służby – zaznaczał.
Podczas uroczystości pogrzebowych List Prezydenta RP Karola Nawrockiego odczytał Jan Józef Kasprzyk, historyk, doradca Prezydenta RP i były szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Prezydent wyraził wdzięczność za zasługi zakonnika w trosce o polską pamięć historyczną. - W imieniu Rzeczypospolitej pragnę wyrazić najwyższe uznanie i wdzięczność za imponujący wkład śp. o. Golonki w badania naukowe oraz usystematyzowanie, zabezpieczenie i udostępnienie zbiorów sztuki na Jasnej Górze. Dziękuję mu za ukazywanie wszystkim pielgrzymującym do Matki Bożej Częstochowskiej kunsztu artystów i piękna dzieł zgromadzonych w sanktuarium, a także za ogromne zasługi, jakie ten kustosz pamięci narodowej położył dla upamiętniania bohaterstwa polskich żołnierzy, poległych w walce o niepodległość na frontach II Wojny Światowej – napisał Karol Nawrocki.
Prezydent RP wyraził także wdzięczność za służbę Paulina w Ordynariacie Polowym za to, że był przewodnikiem duchowym żołnierzy Wojska Polskiego. – „Składam wyrazy serdecznego współczucia. Polska i Kościół poniosły dotkliwą stratę”.
Swoją wdzięczność za służbę śp. o. Jana Golonki wyraził także w liście arcybiskup senior Sławoj Leszek Głódź. Zwrócił w nim uwagę, że zmarły miał duchowy wkład w powstanie Drogi Krzyżowej Jerzego Dudy-Gracza, a stacje związane z cierpieniem Jezusa były w ostatnich latach również jego udziałem. -Wszyscy doświadczyliśmy jego dobrego serca i ludzkiej dobroci. Był człowiekiem, który budował mosty między ludźmi, umacniał wiarę w Chrystusa i otaczał wszystkich miłością i życzliwością – podkreślał w liście.
Śp. o. Jan Golonka wszystko co w swoim życiu robił zawierzał Pani Jasnogórskiej. Podczas platynowego jubileuszu kapłaństwa mówił:” Sam bym sobie nie wymyślił lepszej drogi. Powołanie to jest dar, od Boga i Matki Najświętszej i to Tej, tu z tego miejsca, z Jasnej Góry, jako Królowej Korony Polski”.
W 2008 roku śp. o. Golonka został obdarzony godnością Kanonika Honorowego Kapituły Katedry Polowej Wojska Polskiego pw. Matki Bożej Królowej Polski. Wyrażając swoją wdzięczność, mówił wówczas. -W Kaplicy Matki Bożej, na ołtarzu i na ścianach znajdują się tysiące darów wdzięczności. I one wszystkie swoje centrum mają w Cudownym Obrazie Matki Najświętszej. Ja też Jej pozostawiłem swój trud, pracę i wysiłek – mówił paulin.
Podczas pełnienia funkcji kuratora Jasnogórskich Zbiorów Sztuki Wotywnej śp. o. Jan Golonka zorganizował kilkanaście wystaw, seminariów. Inicjował jasnogórskie plenery malarskie, prowadził nadzór nad licznymi pracami konserwatorskimi w obrębie sanktuarium, szczególnie: w Kaplicy Cudownego Obrazu, Bazylice, Zakrystii i Bibliotece. Jest autorem licznych prac naukowych i popularnonaukowych, szczególnie poświęconych jasnogórskiej sztuce wotywnej.
Marek Soczyk wieloletni współpracownik śp. o. Jana Golonki związany z Jasnogórską Fundacją „Pro Patria” przypomniał, że zmarły od 70-lat dokumentował, katalogował zbiory sztuki wotywnej, utworzył komputerowy system katalogowy, a także stworzył fotograficzne ujęcia wszystkich zbiorów. - Bardzo mu na tym zależało i z tego był dumny - zauważył Soczyk. Podkreślił, że zmarły zorganizował prawie 60 wystaw czasowy i wiele stałych, które możemy oglądać po dziś dzień. -Nie było dla niego tematów niemożliwych. Kiedyś zaproponowałem mu, żebyśmy zrobili wystawę o sportowcach, ojciec wtedy powiedział zrobimy wystawę „Sportowcy Matce Bożej Jasnogórskiej” i taka powstała w Arsenale – wspomina Soczyk. Dodał, że wszystko co robił śp. o. Golonka pokazywało jak ważnym miejscem jest dla niego Jasna Góra.
Śp. o. Jan Golonka napisał ponad 150 artykułów o historii Jasnej Góry. Czuwał nad rekonstrukcją Bastionu św. Rocha, gdzie powstał skarbiec narodowy. Od lat 90-tych z ojcem Janem przy zbiorach jasnogórskich pracował Piotr Tandera. – Dla mnie o. Golonka był człowiekiem legendą, bardzo się cieszę, że mogłem go osobiście poznać. On miał takie ważne motto: Czego się nie zna tego się nie kocha i my o tym pamiętamy i będziemy pracowali oddając się temu, co ojciec miał w sercu – zapewnia Tandera.
Zmarły konsultował szereg projektów tablic upamiętniających męczeństwo Polaków służących w różnych formacjach wojskowych i poległych w różnych miejscach świata. Za to zaangażowanie i działalność kombatanci przyznali mu tytuł Honorowego Żołnierza Armii Krajowej. Był Jasnogórskim Duszpasterzem Kombatantów, pełnił funkcję kapelana pomocniczego Garnizonu Częstochowa i Garnizonu Tarnowskie Góry. Dwukrotnie był dekanalnym ojcem duchownym Krakowskiego Okręgu Wojskowego. Organizował dla żołnierzy dni skupienia, a także współorganizował pielgrzymki wojskowe na Jasną Górę. W 2008 r. otrzymał godność Kanonika Honorowego Kapituły Katedry Polowej Wojska Polskiego pw. Matki Bożej Królowej Polski.
Zmarły był wielokrotnie nagradzany. Został odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi RP, Złotym Medalem za Zasługi dla Obronności Kraju, Medalem Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny, a także szeregiem medali kombatanckich i resortowych. W 2006 roku został wyróżniony przez Instytut Pamięci Narodowej honorowym tytułem Kustosza Pamięci Narodowej. W 2012 r. za wybitne zasługi w upowszechnianiu historii sztuki sakralnej, za osiągnięcia w pracy naukowo-publicystycznej, został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, a w 2019 r. Medalem „W służbie Bogu i Ojczyźnie".
Zmarły, 3 grudnia 2021 r. otrzymał Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” za wkład w dziedzictwo narodowe.
Dziś w uroczystościach pogrzebowych uczestniczyła rodzina śp. o. Jana Golonki, paulini, pielgrzymi z rodzinnej miejscowości zmarłego z Korzennej, a także licznie przybyli przedstawiciele delegacji Wojska Polskiego, Straży Pożarnej i Kombatantów. Po Mszy św. nastąpiło złożenie ciała zmarłego w grobowcu na cmentarzu św. Rocha w Częstochowie.
Maria Bareła-Gawenda
CURRICULUM VITAE
Ojca Jana Golonki
(20.08.1936 – 09.03.2026)
Jan Golonka urodził się 20 sierpnia 1936 roku w Niecwi z rodziców Pawła i Anieli z domu Oracz. Sakrament chrztu świętego przyjął 23 sierpnia 1936 roku w kościele parafialnym pw. Matki Bożej Szkaplerznej w Korzennej. Lata dziecięce spędził w domu rodzinnym z rodzicami oraz czwórką rodzeństwa – trzema braćmi i siostrą.
W rodzinnej parafii przystąpił do pierwszej Komunii Świętej dnia 16 sierpnia 1947 roku oraz przyjął sakrament bierzmowania w dniu 19 sierpnia 1947 roku. W 1942 roku rozpoczął naukę w szkole podstawowej w Korzennej. Po ukończeniu siódmej klasy w roku 1951 wstąpił do Małego Seminarium Duchownego Ojców Paulinów, gdzie kontynuował naukę na Jasnej Górze oraz w szkole podstawowej im. Marii Konopnickiej w Nowym Sączu do roku 1953.
Po ukończeniu dziewiątej klasy przybył na Jasna Górę z prośbą o przyjęcie do Nowicjatu, który rozpoczął 1 września 1953 roku w Leśniowie.
13 września tegoż roku otrzymał habit oraz imię zakonne – Mateusz. Pierwszą profesję złożył 14 września 1954 roku na ręce przeora Leśniowskiego Ojca Kajetana Raczyńskiego.
Po zakończeniu nowicjatu rozpoczął naukę w Instytucie Teologicznym Ojców Paulinów w Krakowie, gdzie złożył egzamin dojrzałości oraz ukończył dwuletnie Studium Filozofii, po czym podjął trwające cztery lata studia teologiczne. Studia te zakończył w 1962 roku
Podczas studiów w klasztorze w Leśnej Podlaskiej złożył profesję wieczystą uroczystą dnia 5 sierpnia 1960 roku na ręce generała Zakonu O. Ludwika Nowaka.
Święcenia diakonatu otrzymał 8 grudnia 1961 roku z rąk Biskupa Juliana Groblickiego. Natomiast święcenia prezbiteratu otrzymał dnia 29 czerwca 1962 roku na Jasnej Górze z rąk Księdza Biskupa Stefana Bareły. W latach 1962-1969 pełnił obowiązki archiwisty oraz bibliotekarza w klasztorze jasnogórskim.
W 1966 roku ucząc się eksternistycznie uzyskał świadectwo dojrzałości liceum ogólnokształcącego, składając egzamin przed Państwową Komisją Egzaminacyjną, powołaną przez Kuratorium Okręgu Szkolnego w Krakowie, ponieważ złożony wcześniej w paulińskim Instytucie Teologicznym egzamin dojrzałości nie był oficjalnie uznany przez ówczesne władze oświatowe.
W roku 1967 zwrócił się z prośbą do Generała Zakonu Ojca Jerzego Tomzińskiego o powrót do imienia chrzcielnego Jan i tę zgodę otrzymał. W 1969 roku podjął studia na wydziale historii sztuki kościelnej Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie. W 1974 roku otrzymał tytuł magistra historii sztuki na podstawie pracy pisanej pod kierunkiem ks. prof. Janusza Pasierba na temat: „Program ikonograficzny monumentalnej dekoracji malarskiej z wieku XVII w korpusie głównym Kaplicy Matki Bożej na Jasnej Górze”.
W 1974 roku decyzją Generała Zakonu Ojca Jerzego Tomzińskiego został przeniesiony z Warszawy do klasztoru na Jasnej Górze oraz otrzymał nominację na stanowisko kuratora Jasnogórskich Zbiorów Sztuki Wotywnej. W roku 1984 Definitorium Generalne Zakonu powołało Komisję ds. Sztuki Sakralnej w Zakonie Paulinów, powierzając Ojcu Janowi pełnienie obowiązków przewodniczącego Komisji. W tym samym roku z nominacji Kurii Biskupiej w Częstochowie został sekretarzem Diecezjalnej Komisji ds. Budownictwa i Sztuki Sakralnej.
W 1984 roku rozpoczął studia doktoranckie w Instytucie Sztuki Państwowej Akademii Nauk pod kierunkiem Prof. dr hab. Jerzego Kowalczyka. Pracę doktorską pt.: „Jasnogórski ołtarz Ojczyzny z XVII wieku. Treści ideowe i artystyczne kaplicy i retabulum maryjnego” obronił w dniu 22 czerwca 1992 roku.
Podczas pełnienia funkcji kuratora Jasnogórskich Zbiorów Sztuki Wotywnej zorganizował kilkanaście wystaw, seminariów, w tym międzynarodowe seminarium w 1986 r. na temat: „Srebra jasnogórskie na tle europejskim". Inicjował jasnogórskie plenery malarskie, prowadził nadzór nad licznymi pracami konserwatorskimi w obrębie sanktuarium jasnogórskiego, szczególnie: w Kaplicy Cudownego Obrazu, bazylice, zakrystii i bibliotece. Konsultował liczne realizacje artystyczne i budowlane. Organizował ekspozycje jasnogórskiego Arsenału, Muzeum 600-lecia
i Bastionu Św. Rocha. Był inicjatorem prac inwentaryzacyjnych: malarstwa tekstyliów oraz biżuterii i rzemiosła artystycznego ze zbiorów jasnogórskich. Jest autorem licznych prac naukowych i popularnonaukowych, szczególnie poświęconych jasnogórskiej sztuce wotywnej.
Od 1979 roku był członkiem Komisji Konserwatorskiej Cudownego Obrazu Matki Bożej. W latach 1984-1986 wraz z prof. dr. hab. Wojciechem Kurpikiem nadzorował gruntowną konserwację siedemnastowiecznego hebanowego ołtarza Cudownego Obrazu. W roku 1997 przyczynił się do przygotowania krzyża zawieszonego w Sali Sejmu Rzeczypospolitej. Materiał na krzyż pozyskano z historycznej materii wyremontowanego ołtarza jasnogórskiego.
Przez wiele lat dzielił się swoją wiedzą i doświadczeniem konserwatorskim pełniąc z woli przełożonych funkcję wykładowcy historii sztuki oraz konserwacji zabytków w WSD w Krakowie na Skałce.
Funkcję kustosza Jasnogórskich Zbiorów Sztuki Wotywnej Ojciec Jan pełnił do roku 2015.
Ojciec Jan Golonka konsultował szereg projektów tablic upamiętniających męczeństwo Polaków służących w różnych formacjach wojskowych i poległych w różnych miejscach świata. Za to zaangażowanie i działalność kombatanci przyznali mu tytuł Honorowego Żołnierza Armii Krajowej a ostatni Prezydent Rzeczypospolitej na uchodźstwie Ryszard Kaczorowski, mianował go kapelanem w korpusie duszpasterstwa z dniem 11 listopada 1989 r. W roku 1990 r. z nadania Generała Zakonu Paulinów został Jasnogórskim Duszpasterzem Kombatantów.
Odpowiadając na prośbę Ks. Bpa Sławoja Leszka Głódzia, biskupa polowego Wojska Polskiego Generał Zakonu Ojciec Jan Nalaskowski dnia 8 września 1992 roku wyraził zgodę na mianowanie Ojca Jana kapelanem pomocniczym w Ordynariacie polowym Garnizonu Częstochowa. W tym samym miesiącu został mianowany proboszczem tegoż Garnizonu. Po odbyciu przeszkolenia, w dniu 27 listopada 1992 roku został mianowany na stopień kapitana. W Garnizonie Częstochowa posługiwał w Wojewódzkim Sztabie Wojskowym i Wojskowej Komendzie Uzupełnień oraz w Jednostce Wojskowej nr 2682. Dwukrotnie był dekanalnym ojcem duchownym Krakowskiego Okręgu Wojskowego. Następnie przydzielony został do Garnizonu w Tarnowskich Górach. Tam na terenie jednostki wojskowej zorganizował Kaplicę Garnizonową, którą 25 sierpnia 1998 r. poświęcił Biskup Polowy gen. Sławoj Leszek Głódź.
10 października 1997 r. został mianowany na stopień majora. Regularnie spotykał się z dowódcami, żołnierzami, pracownikami jednostki, organizował rekolekcje wielkopostne i adwentowe oraz dni skupienia poruszając zagadnienia z etyki obowiązującej ludzi w mundurach. 27 grudnia 1999 r. awansował do stopnia podpułkownika. Jako kapelan uczestniczył w uroczystych przysięgach wojskowych i spotkaniach jubileuszowych.
24 października 2007 r. został mianowany na stopień pułkownika. Akt mianowania wręczył mu Biskup Polowy Wojska Polskiego gen. dyw. Tadeusz Płoski wraz z dyrektorem generalnym Ministerstwa Obrony Narodowej Jackiem Olbrychtem i gen dyw. Zbigniewem Głowienką, dowódcą Śląskiego Okręgu Wojskowego.
Przez wiele lat współorganizował pielgrzymki Wojska Polskiego na Jasną Górę, był odpowiedzialny za przygotowanie ołtarzy, oprawę liturgiczną Mszy Świętych Polowych pod przewodnictwem Biskupa Polowego na Przeprośnej Górce.
Przez cały okres posługi kapelańskiej wielokrotnie przewodniczył i prowadził msze św. kombatanckie, wojskowe, apele poległych. Jednym z najważniejszych zadań było zajmowanie się pielgrzymkami i delegacjami wojskowymi oraz oprowadzanie po sanktuarium i zapoznawanie z żołnierzy historią religijno–patriotyczną twierdzy Jasna Góra. Zabezpieczał od strony logistycznej doroczne rekolekcje księży kapelanów na Jasnej Górze.
3 maja 2008 r. Ojciec płk Jan Golonka został obdarzony godnością Kanonika Honorowego Kapituły Katedry Polowej Wojska Polskiego pw. Matki Bożej Królowej Polski. Godność tę nadał i wręczył na Jasnej Górze Biskup Polowy Wojska Polskiego Tadeusz Płoski.
4 grudnia 2008 r. Ojciec Jan Golonka został wyróżniony tytułem Generalnego Honorowego Dyrektora Górniczego.
Wśród odznaczeń, jakie otrzymał Ojciec Jan Golonka są m.in.: Złoty Krzyż Zasługi RP, złoty medal Za Zasługi dla Obronności Kraju, Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” oraz szereg medali kombatanckich i resortowych. Ojciec Jan Golonka był także m.in.: laureatem nagrody imienia Juliusza Ligonia za 1990 rok, nagrody Prezydenta Miasta Częstochowy
w dziedzinie kultury za 1992 rok oraz nagrody Karola Miarki za 1994 rok. W 2006 roku został wyróżniony przez Instytut Pamięci Narodowej honorowym tytułem Kustosza Pamięci Narodowej oraz otrzymał nagrodę Marszałka Województwa Śląskiego w Dziedzinie Kultury.
W 2012 r. za wybitne zasługi w upowszechnianiu historii sztuki sakralnej i za osiągnięcia w pracy naukowo-publicystycznej został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.
W roku 2019 Biskup polowy Józef Guzdek odznaczył Ojca Jana medalem „W służbie Bogu i Ojczyźnie” ustanowionym w setną rocznicę powstania Biskupstwa Polowego.
Przez ostatnie lata życia, ze względu na stan zdrowia, krzyż choroby
i cierpienia, Ojciec Jan przebywał w Centrum Opieki Długoterminowej
w Mierzęcicach.
W dniu 9 marca 2026 r., w czasie trwania Kapituły Generalnej Zakonu Paulinów w wieku 90 lat, 72 roku życia zakonnego i 64 roku kapłaństwa, Miłosierny Bóg powołał Ojca Jana do Siebie.
W pamięci Współbraci, żołnierzy, pielgrzymów oraz tych, których poznał na drodze kapłańskiego śp. Ojciec Jan życia zostanie zapamiętany jako gorliwy pracownik Winnicy Pańskiej, który z poświęceniem oddawał życie w posłudze jasnogórskim pielgrzymom oraz Żołnierzom Wojska Polskiego, wybitny znawca i opiekun Jasnogórskich Zbiorów Sztuki Wotywnej oraz kapłan i zakonnik pełen dobroci i pogody ducha.
Niech Maryja Pani Jasnogórska i Hetmanka Żołnierza Polskiego wprowadzi go przed Oblicze Boga Ojca po nagrodę życia wiecznego.
Kuria Generalna Zakonu Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika
