„Krypty jasnogórskie” to specjalny szlak, przygotowany przez przewodników z Jasnogórskiego Centrum Informacji. Codziennie, przez cały listopad, pielgrzymi indywidualni punktualnie o godz. 12.00 mogą rozpocząć zwiedzanie z przewodnikiem tego, co kryją jasnogórskie mury i posadzki. Propozycja skierowana jest do osób pragnących w sposób pogłębiony poznać jasnogórskie miejsca pamięci i nekropolie - zarówno te związane z tradycją Zakonu Paulinów, jak i z historią polskiego narodu.
Dla grup zorganizowanych istnieje możliwość umówienia trasy w innym terminie i godzinie.
Zainteresowani mogą skorzystać z systemu rezerwacji dostępnego na stronie internetowej Jasnogórskiego Centrum Informacji.
Jasna Góra z innej perspektywy
Jasna Góra to przede wszystkim sanktuarium maryjne, główny klasztor Zakonu Paulinów, a przez wieki także twierdza wojskowa. Przygotowany przez Jasnogórskie Centrum Informacji szlak „Krypty Jasnogórskie” pozwala spojrzeć na to miejsce z mniej znanej perspektywy. Jak wynika z dokumentu odpustowego dla Jasnej Góry, już w 1466 r. na terenie obecnego sanktuarium istniał cmentarz, na którym pielgrzymi modlili się za zmarłych. W średniowieczu klasztory miały prawo grzebania zwłok swoich dobrodziejów i konfratrów.
Można tu wejść tylko raz w roku
Wyjątkowym miejscem, udostępnianym pielgrzymom tylko w listopadzie, jest krypta znajdująca się w tzw. przybudówce Kaplicy Matki Bożej. Jak podkreślają przewodnicy, to miejsce nie tylko kryje tajemnice dawnych pochówków paulińskich mnichów, ale przede wszystkim zaprasza do modlitwy za wszystkich, którzy przez wieki służyli tu Bogu i ludziom. W wykutych w skale niszach spoczywały doczesne szczątki kolejnych pokoleń paulinów. Otwarcie jej tylko w listopadzie sprawia, że cieszy się ona szczególnym zainteresowaniem.
W Kaplicy Matki Bożej znajduje się również kilka XVII-wiecznych nagrobków, m.in. Heleny z książąt Wiśniowieckich Warszyckiej – kasztelanowej krakowskiej, Stanisława Warszyckiego – wojewody mazowieckiego i kasztelana krakowskiego, oraz Jana Klemensa Branickiego – podkomorzego krakowskiego, starosty bocheńskiego i wielickiego. W zaszklonej niszy lewej ściany Kaplicy Matki Bożej znajduje się urna o. Augustyna Kordeckiego, przeora jasnogórskiego z czasów potopu szwedzkiego w XVII w.
I Bazylika kryje swoje tajemnice…
Do Bazyliki przylegają dwie prywatne kaplice grobowe: Jabłonowskich i Denhoffów. Do kaplicy Denhoffów prowadzi wejście z prawej nawy bocznej bazyliki, przez portal z czarnego marmuru dębnickiego z XVII-wieczną ozdobną kratą zwieńczoną godłem paulinów. W styczniu odprawiana jest tu nowenna ku czci św. Pawła z Teb – patrona Zakonu. Kaplica jest także tradycyjnym miejscem przedpogrzebowego wystawienia ciał zmarłych paulinów. Pod nią znajduje się krypta z około dwudziestoma trumnami członków rodziny Denhoffów oraz kilku zakonników z XVII i XVIII w.
Kaplica Jabłonowskich, obecnie Kaplica Najświętszego Serca Pana Jezusa, powstała w latach 1751–1759 jako mauzoleum grobowe, ufundowane przez Stanisława Wincentego Jabłonowskiego, wojewodę rawskiego.
Badania archeologiczne z lat 2009–2012 wykazały, że pod posadzką części chórowej Bazyliki natrafiono na pochówki ziemne – najprawdopodobniej z czasów, gdy wokół wcześniejszego kościoła drewnianego istniał cmentarz. W kryptach chowano zakonników i osoby świeckie. W niektórych z nich odkryto unikatowe pochówki trumienne z XV w., tzw. dłubanki – trumny wydrążone z pni drzew. W jednej z krypt natrafiono na trumny posypane wapnem, co może świadczyć o ofiarach zarazy.
Przed głównym ołtarzem uwagę zwraca także płyta nagrobna – jeden z darów Ogólnopolskiej Pielgrzymki Pracowników Wodociągów, Kanalizacji i Gospodarki Wodnej. W krypcie tej spoczywają m.in. muzycy Kapeli Jasnogórskiej, mieszkający wraz z rodzinami w tzw. Domu Muzykantów.
Szlakiem świętych i bohaterów
Szczególnie poruszającym miejscem jest Kaplica Pamięci Narodu, położona przy pomniku o. Kordeckiego na Wałach jasnogórskich. Mieści się ona w zaadaptowanym wnętrzu XVII-wiecznej dzwonnicy i przeznaczona jest na przechowywanie narodowych relikwii – urn z ziemią z pól bitewnych i miejsc kaźni oraz tablic pamięci. Znajduje się tu ziemia m.in. z Mauthausen, Oświęcimia, Monte Cassino, Bejrutu, Katynia i kopalni „Wujek”.
Teren dzisiejszych krużganków, zwany Wieczernikiem, był dawniej przykościelnym cmentarzem. Tu zobaczyć można poczet „Święci i błogosławieni wpisani w Jasnogórski Wieczernik” – wykonane techniką sgraffito postacie m.in. św. Brata Alberta, św. Urszuli Ledóchowskiej, bł. ks. Jerzego Popiełuszki czy bł. kard. Stefana Wyszyńskiego. Szczególnym miejscem „obecności” rzeszy świętych jest jasnogórska Kaplica Świętych Relikwii. Są te sprzed wieków i te współczesne, jak np. męczennika z III wieku uznawanego za patrona zakochanych św. Walentego czy św. Karola de Foucauld, francuskiego zakonnika i pustelnika, który wiele lat spędził wśród muzułmanów na Saharze. Są też relikwie św. Carlo Acutisa, 15-letniego Włocha, który z zapałem i talentem wykorzystał Internet do ewangelizacji. Na Jasnej Górze relikwie gromadzone były już od XVII w. w odrębnej kaplicy (w bocznej nawie bazyliki), gdzie w specjalnych szafkach są setki relikwiarzy. Znajduje się ona pod kaplicą znaną obecnie jako Kaplica Serca Jezusowego. Ta Kaplica jest otwarta dla wiernych tylko raz w roku , w uroczystość Wszystkich Świętych 1 listopada i we Wspomnienie Wszystkich Wiernych Zmarłych 2 listopada.
Więcej o szlaku „Jasnogórskie Krypty” na stronie Jasnogórskiego Centrum Informacji: jci.jasnagora.pl
Mirosława Szymusik
